Państwa arkusz kalkulacyjny to model. Tylko jeszcze o tym nie wie.
Firmy spożywcze mówią nam, że mają bałagan w danych. Potem otwierają arkusz z sześcioma latami historii, kolorami, które coś znaczą, i formułami, których nikt nie dotyka. Kilka słów o tym, co już w nim jest.
JordanOsakaNiemal każda firma spożywcza, którą spotykamy, mówi jakąś wersję tego samego zdania: „Nie jesteśmy gotowi na AI. Mamy bałagan w danych”.
Potem ktoś otwiera arkusz. Jest w nim sześć lat historii, zakładka na każdy sezon, kolory, które coś znaczą, i formuły, których nikt nie odważy się dotknąć. Okazuje się, że w danych nie ma bałaganu. Po prostu mieszkają w miejscu, którego nikt nie nazywa bazą danych.
Ten wpis jest o takim arkuszu: co już w nim jest, co wychodzi na jaw przy uważnym czytaniu i co się zmienia, gdy arkusz wie, czym jest.
Poznajmy Keesa
Kees prowadzi przechowalnię w Van Dijk Fruit, gospodarstwie, które uprawia i pakuje jabłka w Geldermalsen, w regionie Betuwe. (Gospodarstwo jest zmyślone, ale Keesa na pewno Państwo znają). Uprawiają cztery odmiany: Santana, Elstar, Boskoop i Jonagold. Po zbiorze jabłka trafiają do sześciu komór. Trzy to zwykłe komory chłodnicze. Trzy to komory ULO: szczelne pomieszczenia o obniżonej zawartości tlenu, w których jabłko może przeleżeć większą część roku. Haczyk polega na tym, że gdy komora ULO zostanie otwarta, dla wszystkiego, co jest w środku, zaczyna tykać zegar.
Od 2020 roku Kees prowadzi jeden plik w Excelu. Codziennie o szóstej rano otwiera go, dopisuje, co wyjechało, i sprawdza temperatury. Jeśli jakaś partia leży za długo, zaznacza jej wiersz na żółto. W piątki arkusz trafia do odbiorców: sieci supermarketów, firmy handlującej owocami, importera z Niemiec, importera z Wielkiej Brytanii i sklepu przy gospodarstwie.
Gdyby zapytać Keesa, czy ma model danych, roześmiałby się. Ma arkusz.
Co już tam jest
Wystarczy przeczytać ten plik tak, jak zrobiłby to model, by zobaczyć, że większość pracy jest już wykonana.
Rzeczy. Każdy wiersz to partia skrzyniopalet. Jedna kolumna podaje komorę, inna odmianę, jeszcze inna odbiorcę, któremu partia jest obiecana. To cztery rodzaje rzeczy i to, jak się ze sobą łączą, a niczym więcej model danych nie jest.
Reguły. Jedna formuła mówi, ile dni ma partia. Inna wylicza jej termin sprzedaży: data zbioru plus czas, przez jaki dana odmiana wytrzymuje w danym typie komory, minus jedna piąta, jeśli w komorze jest cieplej niż 1,5 °C. Kees napisał tę formułę po złej zimie. To wciąż najlepsza reguła, jaką ktokolwiek w gospodarstwie ma.
Reguła, której nikt nie spisał. Żółte wypełnienie. Kees koloruje wiersz, gdy partia powinna zejść jako pierwsza. To też reguła. Tyle że żyje w jego głowie i działa tylko wtedy, gdy on siedzi przy biurku.
Reguła w komentarzu. Przy jednym wierszu jest notatka: ULO 2 niet open vóór februari, czyli „nie otwierać ULO 2 przed lutym”. Ktoś nowy w gospodarstwie musiałby ją znaleźć, najeżdżając kursorem na właściwą komórkę.
Niczego z tego nie trzeba wpisywać od nowa. Trzeba to przeczytać.
Co wychodzi przy czytaniu
Uważna lektura znajduje też pęknięcia, które ma każdy długo używany arkusz.
- Komora chłodnicza 2 jest wpisana na dwa sposoby. W trzech wierszach jest 2,4 °C. W jednym 1,0 °C, bo ktoś sprawdził sprężarkę, uznał, że jest w porządku, i nadpisał liczbę. Termin sprzedaży tej partii pomija teraz poprawkę za ciepłą komorę i wypada na Nowy Rok zamiast w połowie grudnia.
- Data w miejscu formuły. W jednej partii Boskoopa w kolumnie terminu sprzedaży wpisano ręcznie „31 marca”. Odbiorca z Wielkiej Brytanii chciałby je mieć do wiosny. Formuła mówi: początek lutego.
- Partia bez daty. W jednej partii Jonagolda brakuje daty zbioru. Excel liczy od 1900 roku, więc partia ma 46 339 dni, a jej termin sprzedaży to maj 1900.
- Stara partia, której nikt nie pokolorował. Żółta reguła Keesa działa przy około 60 dniach dla każdej odmiany. Santana wytrzymuje około 30. Jedna partia Santany ma 46 dni, jest po terminie i wciąż jest biała.
Nic z tego nie jest winą osoby, która prowadzi arkusz. Arkusz nie powie, że dwie komórki znaczą to samo, że liczba była kiedyś formułą ani że kolor oznacza regułę. Przechowuje wartości i nic o tym, co one znaczą.
Co się zmienia, gdy arkusz wie
Gdy z tych samych wierszy powstanie model, pytania zmieniają się z „daj mi na to popołudnie” w „proszę bardzo”. Każde z nich można wypróbować w przykładzie z jabłkami.
Ile trzeba sprzedać przed Nowym Rokiem? 119 skrzyniopalet, około 38 ton, a dwie partie są już po terminie. Posortowanie arkusza po kolumnie terminu sprzedaży daje 32 tony. Pomija to partię z nadpisaną temperaturą i wlicza partię z 1900 roku.
Czy da się zrealizować świąteczną promocję supermarketu bez otwierania komory ULO? Tak. Zamówienie to 150 skrzyniopalet Jonagolda, pakowanych w tygodniu przed świętami, a towar musi zachować jakość do połowy stycznia. Pokrywają je dwie partie z komór chłodniczych, z zapasem 195 skrzyniopalet. Otwarcie ULO 2 uruchomiłoby w grudniu zegar dla 188 skrzyniopalet Elstara i 375 skrzyniopalet Jonagolda, a właśnie temu miał zapobiec komentarz Keesa.
Które partie powinny zejść jako pierwsze? Cztery. Dwie partie Santany po terminie i dwie partie Elstara w ciepłej komorze, które muszą zejść do połowy grudnia. Arkusz pokolorował jedną z nich.
Ile kosztuje nas zmęczona sprężarka w komorze chłodniczej 2? Do 30 dni czasu na sprzedaż przy 70 tonach jabłek wartych około 56 000 €. Wystarczy w przykładzie przeciągnąć temperaturę komory z powrotem poniżej 1,5 °C, by zobaczyć, jak daty wracają na styczeń.
Każda odpowiedź podaje wiersze, z których korzysta, więc nic nie jest czarną skrzynką. Reguły są Keesa, zachowane dokładnie tak, jak je napisał, łącznie z 0,8 i 1,5 °C.
Czym to nie jest
To nie jest nowy system, którego Kees musi się nauczyć, zanim cokolwiek zadziała. Pierwsza wersja czyta plik, który on już prowadzi, a on może prowadzić go dalej.
To nie jest AI, które coś zmyśla. Model wylicza terminy sprzedaży tak samo jak arkusz, tylko konsekwentnie, w każdym wierszu, każdego ranka. AI zarabia na swoje miejsce przy samym czytaniu arkusza (gdy zauważa, że kolumna C to lista komór, że żółte wypełnienie to reguła, a komentarz zawiera polecenie) oraz wtedy, gdy pozwala każdemu zadać pytanie zwykłymi słowami.
I nie jest to ocena arkusza. To dzięki arkuszowi w ogóle jest co modelować.
„Gotowość na AI” to głównie pięć nawyków
Branża mówi o gotowości na AI tak, jakby dało się ją kupić. Najczęściej to garść nawyków, a większość producentów, handlowców i przetwórców ma już niektóre z nich.
- Jeden wiersz na jedną rzecz. Jedna partia, jeden wiersz. Nie jeden wiersz na partię, do tego wiersz podsumowania i jeszcze wiersz na tę część, którą przesortowano.
- Wpisywać wszystko raz. Temperatura komory należy do komory. Wpisuje się ją w jednym miejscu, a wszędzie indziej odwołuje się do niej.
- Reguły trzymać w formułach, nie w głowie. Jeśli wiersze koloruje się na oko, warto zapisać, kiedy się to robi. To jedno zdanie jest regułą, którą model potrafi wykonać.
- Nigdy nie nadpisywać formuły. Jeśli odbiorca chce inną datę, wystarczy dodać kolumnę na to, co uzgodniono. Nie nadpisywać tego, co jabłka faktycznie zrobią.
- Datować wszystko. Partii bez daty nikt nie zaplanuje.
Nic z tego nie wymaga oprogramowania. Wymaga jednego poranka i odrobiny dyscypliny. Wystarczy to zrobić, a model jest prawie gotowy.
Jak zrobilibyśmy to razem z Państwem
To praca, którą lubimy najbardziej, i zaczyna się od tego, co Państwo już mają, a nie od pustego systemu.
- Przesyłają nam Państwo arkusz. Ten prawdziwy, z kolorami i kopiami.
- Czytamy go i pokazujemy, co w nim jest. Zwykle w ciągu tygodnia: rzeczy, reguły, reguły, których nikt nie spisał, i pęknięcia. Większość zespołów uznaje już sam ten etap za przydatny.
- Razem naprawiamy pęknięcia. Głównie za pomocą pięciu nawyków opisanych wyżej, na Państwa własnym arkuszu.
- Budujemy pierwsze pytanie. To, które dziś co tydzień zabiera komuś całe popołudnie. U Keesa brzmi ono: „co musi zejść przed Nowym Rokiem?”
- Potem budujemy wokół niego. Obietnicę dla odbiorcy, alert, gdy w komorze robi się za ciepło, plan tygodniowy. Zespół pracuje dalej tak jak dziś, tylko traci mniej popołudni na rachunki.
Model był już w arkuszu. Pomagamy Państwu budować wokół niego.